Dlaczego boimy się psychoterapii?
Jeszcze parę lat temu, korzystanie z różnych metod poprawy dobrostanu psychicznego – takich jak psychoterapia, czy też pobyt w szpitalu psychiatrycznym – było powodem do stygmatyzacji i powielania negatywnych stereotypów na temat osób potrzebujących pomocy. Na szczęście, wraz z upływem czasu, coraz więcej osób wyraża chęć sięgania po pomoc u specjalistów z dziedziny zdrowia psychicznego. Aktualnie, można zauważyć zdecydowany wzrost powszechności uczestnictwa w różnego rodzaju metodach leczenia, zwłaszcza psychoterapii (Przybyła-Basista, 2017). Pomimo chęci i motywacji do pracy nad sobą, nierzadko zdarza się jednak, iż podjęcie decyzji o udziale w psychoterapii bywa trudnym wyzwaniem i wciąż znaczna ilość osób, pomimo złego samopoczucia, nie korzysta z pomocy w zakresie zdrowia psychicznego (Gwozdecka–Wolniaszek i Wieteska, 2024).
Dlaczego?
Niechęć czy też brak motywacji do podjęcia się psychoterapii może występować pomimo autentycznej chęci pracy nad sobą czy też silnej potrzeby pomocy. Obiekcje związane z podjęciem decyzji o rozpoczęciu psychoterapii własnej mogą dotyczyć wielu różnych aspektów. Przyczyn trudności związanych z podjęciem się leczenia upatruje się zarówno w osobistych wyobrażeniach i doświadczeniach pacjenta, jak i w kwestii przekonań społecznych.
Trudności związane z podjęciem się psychoterapii zazwyczaj wynikają z doświadczanego, w związku z sytuacją leczenia, lęku. Obawy te mogą dotyczyć samej relacji z drugą osobą (w tym przypadku terapeutą). Mogą wynikać z lęku przed byciem obserwowanym i ocenianym przez specjalistę – „A co jeśli powiem coś nie tak?”; „Nie chcę, żeby obca osoba mnie oceniała.”. Mogą wynikać również z lęku przed oceną osób z zewnątrz – „Co będzie jak znajomi stwierdzą, że jestem nienormalny?”; „Nie chcę, by postrzegano mnie jako chorego psychicznie”. Pomimo wzrostu liczby osób korzystających z pomocy w zakresie zdrowia psychicznego, w społeczeństwie nadal utrzymują się stygmatyzujące negatywne przekonania na temat specjalistów, jak i osób doświadczających problemów na tle psychicznym. Nierzadko osoby zgłaszające się po pomoc są uważane za nieporadne, słabsze lub gorsze od innych. Warto zaznaczyć, iż jest to jedynie społeczny stereotyp – w rzeczywistości chęć skorzystania z pomocy oraz motywacja do podjęcia zmiany i pracy nad sobą, tak naprawdę jest oznaką siły, odwagi oraz odpowiedzialności, a nie słabości. Oznacza umiejętność adekwatnego dbania o swoje zdrowie, oraz zdolność do zwrócenia się o pomoc w wypadku okoliczności przeciążających nasze sposoby radzenia sobie.
Opór przed wzięciem udziału w psychoterapii może wynikać także z aspektów intrapersonalnych (wewnętrznych) danej osoby. Sytuacja poddawania się psychoterapii może wiązać się z trudnością w otwarciu się przed drugą osobą, odsłanianiem siebie i pokazywaniem swoich słabości, czy też lękiem przed doświadczeniem negatywnych emocji (Przybyła-Basista, 2017). Przykładowo – przyznanie się przed terapeutą, znajomymi osobami, czy też samym sobą, że mamy z czymś problem, w czymś sobie nie radzimy, jest często dosyć trudne. Nierzadko wiąże się z szeregiem negatywnych emocji – smutku, złości, wstydu, rozczarowania – przez co terapia wydaje się być zbędna lub wręcz zagrażająca naszemu samopoczuciu. W takiej sytuacji, wielu osobom łatwiej jest unikać tematu niż zmierzyć się z własnymi słabościami – Bo przecież „Po co mam jeszcze pogarszać swój stan?”; „Dlaczego mam się zmuszać do czegoś, przez co źle się czuję?”. Uczestnictwo w terapii jest związane z przyznaniem się przed samym sobą, jak i innymi ludźmi, że ma się jakiś problem. To dla wielu osób jest równoznaczne z obniżeniem poczucia własnej wartości, gdyż chcemy być silni, niezależni, samowystarczalni. Boimy się niepowodzeń, utraty kontroli, a takie poczucie wprowadza w nas często potrzeba sięgnięcia po pomoc z zewnątrz.
Warto zaznaczyć, iż doświadczanie emocji – zarówno pozytywnych, jak i negatywnych – jest nieodłącznym oraz bardzo istotnym i potrzebnym elementem psychoterapii. „Stety, niestety” – w życiu każdego człowieka mają miejsce te lepsze i te gorsze momenty oraz związane z nimi odczucia. Każdy w swoim życiu doświadcza sytuacji stresowych oraz każdy reaguje indywidualnie na trudne sytuacje – i nie ma w tym nic złego. Psychiatrzy, psycholodzy oraz psychoterapeuci kształcą się po to, by pomagać innym w potrzebie – dlatego warto otworzyć się i spróbować sobie pomóc.
Istotną kwestią, decydującą o niepodejmowaniu się terapii przez wiele osób, jest także niewiedza, na temat tego, jak wygląda sam proces leczenia oraz społeczne przekonania o braku skuteczności różnych jego form (Gwozdecka–Wolniaszek i Wieteska, 2024). Nierzadko osoby potrzebujące pomocy, obawiają się zostania źle potraktowanym, negatywnie ocenionym lub nawet zignorowanym przez specjalistę. Czasem występuje też obawa przed byciem przymuszonym przez osobę prowadzącą terapię do czegoś, czego robić się nie chce. W źródłach naukowych pojawiają się informacje, iż osoby rozważające podjęcie się leczenia w zakresie problemów z zakresu zdrowia psychicznego, często w pierwszej kolejności kontaktują się z osobami bliskimi. Niestety, ogólne przekonania społeczne na temat skuteczności działań terapeutycznych przez specjalistów, nadal często pozostają negatywne. Poprzez negatywne zdanie osób znajomych na temat terapii, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż osoba szukająca pomocy, może nie zgłosić się do specjalisty. Przez to, osoby będące w kryzysie, często pozostają na korzystaniu z pomocy jedynie osób bliskich, nie decydując się na skorzystanie z usług specjalistów (Przybyła-Basista, 2017).
Dlaczego warto kierować się do specjalistów?
Człowiek jest istotą społeczną. Z natury poszukujemy kontaktu z drugim człowiekiem. W sytuacjach trudnych zazwyczaj mamy potrzebę podzielić się z kimś swoimi przeżyciami, czy zwrócić się do kogoś po poradę. W niektórych sytuacjach natomiast, gdy problemy są nasilone, bliskim osobom może brakować zasobów i wiedzy, by nam pomóc. Specjaliści stosują szerszą i bardziej naukową perspektywę w kontekście zaburzeń psychicznych. Poprzez znajomość metod radzenia sobie z chorobami i zaburzeniami psychicznymi oraz sytuacjami trudnymi, są przygotowani do pomocy innym w rozwiązaniu problemów.
Bibliografia:
Gwozdecka–Wolniaszek, E., & Wieteska, A. (2024). Gotowość do podjęcia pomocy psychologicznej i psychoterapii jako kompetencja zdrowotna. Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej, (15), 27-36.
Przybyła-Basista, H. (2017). Niechęć do uczestniczenia w procesie psychoterapii i mediacjach rodzinnych – opór i jego przyczyny. Chowanna, (2 (49), 33–56. https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2017.49.04
