Na wstępie gorąco polecamy wszystkim osobom podejrzewającym u siebie ADHD wywiad jakiego udzielił portalowi natemat.pl dr Sławomir Murawiec.
https://natemat.pl/612371,czy-wszyscy-mamy-adhd-psychiatra-to-przyklad-tematu-newralgicznego
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi – ADHD
ADHD jest zaburzeniem rozwojowym objawiającym się w wielu aspektach życia i funkcjonowania człowieka. Dotyczy zarówno sposobu zachowywania się, jak i procesów myślowych, uwagowych, emocjonalnych. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jak sama nazwa wskazuje charakteryzuje się głównie nadpobudliwością, impulsywnością i silną reaktywnością organizmu na różne bodźce, którym towarzyszy uczucie wewnętrznego napięcia oraz trudności w koncentracji i utrzymaniu uwagi (zwłaszcza w przypadku zadań mało interesujących dla danej osoby) (Gałecki i Szulc, 2023).
Skrót ADHD według anglojęzycznej wersji klasyfikacji chorób i zaburzeń ICD oraz DSM oznacza „attention deficit hyperactivity disorder”, a w języku polskim nosi nazwę zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. W niektórych źródłach można spotkać się także z nazwą „zespół hiperkinetyczny”. ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, wrodzonym i genetycznym. W ICD-11 znajduje się w podkategorii zaburzeń neurorozwojowych razem z zaburzeniami mowy, języka, uczenia się oraz zaburzeniami ze spektrum autyzmu i stereotypowymi zaburzeniami ruchowymi (Gałecki i Szulc, 2023). Według źródeł naukowych rozpowszechnienie ADHD podaje się w granicach 3-8% (Brudkiewicz, b.d.). Przyczyn tego zaburzenia dopatruje się w zakresie mutacji w obrębie genów oraz nieprawidłowościach w strukturze i pracy ośrodkowego układu nerwowego (Miernik-Jaeschke, b.d.). Stwierdzono, że u dzieci cierpiących na zespół nadpobudliwości psychoruchowej poszczególne struktury mózgu rozwijają się w nierównomiernym tempie. Zaburzenia tego typu mogą być także związane z powikłaniami związanymi z okresem ciąży i porodu.
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych u dzieci, przez co, często problem ten jest unieważniany w grupie osób dorosłych. Objawy ADHD są najczęściej zauważalne u dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj między 6 a 9 rokiem życia i wtedy też są w głównej mierze diagnozowane. Nie znaczy to natomiast, że dorośli nie zmagają się z tym problemem. U dorosłych diagnozy stawiane są znacznie rzadziej, gdyż człowiek w ciągu życia uczy się funkcjonować z trudnościami, co potrafi maskować objawy (PsychoMedic, b.d.).
Niestety, w wielu przypadkach objawy ADHD w wieku dziecięcym nadal często bywają nierozpoznane i nie poddane diagnozie, poprzez istniejące przekonanie, że dziecko – w rzeczywistości zmagające się z ADHD – jest po prostu „niegrzeczne” lub „leniwe”. Do pewnego momentu uznawano także, że zaburzenie to występuje częściej u chłopców, niż u dziewczynek. Wynikało to z faktu, iż u chłopców częściej zauważalne są objawy związane z nadpobudliwością, nadmierną ruchliwością, czyli tymi aspektami ADHD, które najbardziej zwracają uwagę osób trzecich. U dziewczynek natomiast dominują zazwyczaj objawy trudniejsze do zauważenia, takie jak problemy z koncentracją i utrzymywaniem uwagi, przez co diagnoza ADHD w tej grupie może być trudniejsza (Harmonia Luxmed, b.d.). Warto podkreślić, że ADHD to nie wymysł ani cecha charakteru, lecz realne zaburzenie pracy mózgu, które towarzyszy człowiekowi od urodzenia. Może wpływać na naukę, pracę, relacje interpersonalne i wykonywanie codziennych obowiązków, ale dzięki odpowiedniej diagnozie i wsparciu można nauczyć się dobrze z nim funkcjonować.
U każdej osoby ADHD może wyglądać inaczej, natomiast jako najczęstsze objawy tego zaburzenia wymienia się:
– trudności z koncentracją → łatwe rozpraszanie się (np. trudności w czytaniu dłuższego tekstu), gubienie wątku rozmowy, zapominanie o sprawach do załatwienia i zadaniach do wykonania;
– impulsywność → reagowanie bez zastanowienia, podejmowanie szybkich decyzji bez przewidywania konsekwencji, często też przerywanie wypowiedzi innym;
– nadmierna aktywność (najczęściej u dzieci) → trudność w pozostaniu bez ruchu i wykonywanie niepotrzebnych ruchów spowodowane uczuciem wewnętrznego niepokoju i służące rozładowaniu napięcia;
– problemy z organizacją → trudności w planowaniu zadań, prokrastynacja (tendencja do odkładania zadań na później), chaos w przedmiotach codziennego użytku;
– częste gubienie rzeczy (np. telefonu, kluczy, okularów);
– silne reakcje emocjonalne → wybuchy złości lub frustracji, szybkie przechodzenie z jednego nastroju w drugi;
– trudności w kończeniu zadań → zaczynanie wielu zadań naraz i porzucanie ich w trakcie;
– problemy z poczuciem czasu → spóźnianie się, trudność w oszacowaniu ile coś zajmie;
(Brudkiewicz, b.d.).
U niektórych osób z ADHD mogą dominować objawy nieuwagi, rozkojarzenia, a u innych te związane z nadpobudliwością i impulsywnością. Przez to też w diagnozie wyróżnia się różne typy tego zaburzenia: typ z przewagą nieuwagi; typ z przewagą impulsywności-nadpobudliwości oraz typ mieszany (Miernik-Jaeschke, b.d.).
Diagnozy dokonuje psychiatra dzieci i młodzieży lub psycholog kliniczny. Lekarz zbiera informacje konieczne do zdiagnozowania zaburzenia podczas przeprowadzania wywiadu z pacjentem oraz jego bliskimi, by odpowiednio dobrać proces leczenia do indywidualnych potrzeb danej osoby. W procesie diagnozy używane są także kwestionariusze oraz testy służące do określenia charakteru procesów uwagowych, pamięciowych i emocjonalnych pacjenta (PsychoMedic, b.d.). W procesie leczenia zespołu ADHD zalecana jest głównie terapia poznawczo-behawioralna, w której psychoterapeuta pomaga pacjentowi nauczyć się jak funkcjonować z zaburzeniem (np. poprzez naukę adekwatnej komunikacji z ludźmi, naukę planowania zadań i zarządzania czasem itd.). Dla osób z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej pomocne mogą być także treningi umiejętności społecznych, czy zarządzania czasem. Jako strategie radzenia sobie z problemami wynikającymi z ADHD, podaje się m.in. Używanie planerów i list zadań do wykonania, przypomnienia w formie alarmów, unikanie rozpraszaczy przy wykonywaniu zadań (np. wyłączanie powiadomień w telefonie w czasie pracy) oraz dzielenie zadań do wykonania na mniejsze etapy (Harmonia Luxmed, b.d.). Nierzadko przydatne są także leki psychiatryczne, które zazwyczaj mają za zadanie obniżyć poziom reaktywności u pacjenta. Warto zaznaczyć, że farmakoterapia nie „leczy” ADHD, lecz pomaga w codziennym funkcjonowaniu (Gałecki i Szulc, 2023).
W wypadku osób dorosłych, z uwagi na trudności diagnostyczne rekomendowane jest, aby diagnozę różnicową w razie podejrzenia ADHD prowadził doświadczony zespół specjalistów, specjalizujący się w tej tematyce.
WAŻNE — przeczytaj przed interpretacją objawów
Treści na naszym blogu mają charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastąpią spotkania ze specjalistą ani profesjonalnej diagnozy. Każdy z nas może czasem doświadczać trudnych emocji, lęku, gorszego samopoczucia czy zachowań opisanych w artykułach — i nie oznacza to od razu zaburzenia. Jeśli jednak objawy są uciążliwe, powtarzają się, lub utrudniają codzienne życie — warto porozmawiać ze specjalistą. Psychiatra, psycholog kliniczny, lub psychoterapeuta może pomóc zrozumieć sytuację i zaproponować odpowiednie wsparcie lub leczenie.
Zwrócenie się po pomoc to oznaka troski o swoje zdrowie — nie słabości. Dbaj o siebie.
BIBLIOGRAFIA:
Brudkiewicz, P. (b.d.). Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dorosłych. *Medycyna Praktyczna*. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/74504,zespol-nadpobudliwosci-psychoruchowej-z-deficytem-uwagi-adhd-u-doroslych
Gałecki, P., & Szulc, A. (2023). *Psychiatria: Rozpoznania według ICD-11* (Tom 1). Edra Urban & Partner.
Harmonia Poradnia Zdrowia Psychicznego Luxmed. (b.d.). ADHD – objawy i diagnostyka. Jak je leczyć? *Lux Med*. https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/adhd-objawy-i-diagnostyka-jak-je-leczyc
Miernik-Jaeschke, M. (b.d.). Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD). *Medycyna Praktyczna*. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/psychiatria/78868,zespol-nadpobudliwosci-psychoruchowej-adhd
PsychoMedic. (b.d.). ADHD u dorosłych – diagnoza, leczenie i terapia. *PsychoMedic.pl*. https://psychomedic.pl/adhd-objawy-diagnoza-leczenie-terapia/
