Lęk uogólniony charakteryzuje się głównie odczuwaniem nieustannego lęku i niepokoju, objawiającego się w postaci różnego typu myśli, na przykład obaw o zdrowie oraz życie swoje i innych, o niepowodzenia zawodowe, rodzinne czy finansowe. Co jest ważne w kwestii odróżniania GAD (generalized anxiety disorder) od innych zaburzeń lękowych – lęk w tym przypadku nie ma zazwyczaj konkretnego źródła. W fobiach specyficznych (np. arachnofobia, klaustrofobia), zaburzeniach panicznych, czy też w przypadku fobii społecznej lub lęku separacyjnego, mamy do czynienia z lękiem przed konkretnym bodźcem lub sytuacją (odpowiednio, w arachnofobii – lęk przed pająkami; w klaustrofobii – lęk przed ciasnymi przestrzeniami; w zaburzeniach panicznych – lęk przed kolejnym napadem paniki oraz jego konsekwencjami; w fobii społecznej – lęk przed oceną ze strony innych; w lęku separacyjnym – lęk przed utratą więzi z figurą przywiązania) (Brudkiewicz, b.d.). W przypadku lęku uogólnionego, obawy dotyczą wielu różnego rodzaju zdarzeń, które mogą dotyczyć rozmaitych sfer życia człowieka. Przeważnie nie ma jednego konkretnego obszaru,w którym występuje lęk, objawy mogą dotyczyć niemalże wszystkiego. Pacjenci często nie potrafią określić realnie występujących elementów i zdarzeń, które mogłyby być przyczyną lęku (np. sytuacja życiowa czy finansowa nie wydaje się być w żaden sposób zagrażająca czy też trudna). Jeśli faktycznie w życiu danej osoby występuje sytuacja, która mogłaby być zagrażająca, nie stanowi to wtedy powodu do diagnozy zaburzenia lękowego (każdy ma w życiu trudne sytuacje i każdy miewa stany, w których się martwi i niepokoi – istotny jest tu kontekst oraz natężenie i częstość występowania nieprzyjemnych stanów, takich jak lęk, stres i smutek). W procesie diagnozy uogólnionych zaburzeń lękowych istotny jest także czas trwania objawów. Według ICD-11, objawy psychologiczne występować muszą co najmniej przez 6 miesięcy, przez większą liczbę dni niż zwykle oraz muszą łączyć się z co najmniej 3 objawiami somatycznymi. Rozpowszechnienie GAD (generalized anxiety disorder) szacuje się na 0.4% do 3.6% populacji w różnych krajach, natomiast zaburzenie to częściej pojawia się w krajach europejskich niż innych (Gałecki i Szulc, 2023). Lęk uogólniony najczęściej rozpoznaje się u osób w wieku średnim (statystyki podają, że cierpi na nie 3% dorosłych, 1% osób w okresie adolescencji). Dodatkowo, zaburzenie to pojawia się 2 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn (Gałecki & Szulc, 2023).
Konsekwencją pojawiających się natrętnych myśli o charakterze lękowym oraz związanego z nimi stresu, jest trwanie w ciągłym stanie napięcia emocjonalnego i fizycznego oraz zakłócenia w funkcjonowaniu codziennym i społecznym. Skutkuje to najczęściej bólami somatycznymi, uczuciem fizycznego zmęczenia, napięcia mięśni oraz zaburzeniami snu. Dodatkowo, uogólnione zaburzenia lękowe niosą ze sobą wysokie ryzyko współwystąpienia innych zaburzeń psychiczych, takich jak wcześniej wspomniane inne zaburzenia lękowe (zwłaszcza zaburzenia z napadami paniki, fobia społeczna i agorafobia) oraz zaburzenia depresyjne. Według badań odsetek występowania tych zaburzeń z GAD sięga nawet 80%, a nieleczone zaburzenie lęku uogólnionego prowadzi do rozwoju depresji (Gałecki i Szulc, 2023).
Objawy psychologiczne zaburzeń lękowych uogólnionych:
– psychiczne uczucie napięcia;
– nieustanne poczucie lęku i niepokoju;
– ciągłe uczucie stresu;
– drażliwość;
– trudności w utrzymaniu koncentracji;
– nadmierne zamartwianie się;
– powracające myśli o charakterze lękowym;
– katastrofizacja (zniekształcenie myślenia na poziomie poznawczym polegające na tworzeniu oraz wyolbrzymianiu negatywnych wersji zdarzeń; pewność, że sprawy przyjmą zły obrót i że stanie się coś bardzo złego);
– metazamartwianie się („martwię się tym, że się martwię i tym, że inni nie martwią się aż tak jak ja”).
Objawy somatyczne:
– fizyczne uczucie zmęczenia;
– wzrost napięcia mięśniowego;
– bóle somatyczne (bóle głowy, brzucha, bóle w klatce piersiowej);
– niepokój ruchowy;
– drżenie mięśni i rąk;
– przyspieszona akcja serca;
– nadmierna potliwość;
– zimne dreszcze naprzemiennie występujące z uderzeniami gorąca;
– duszności i nudności;
– zawroty głowy i wrażenie, że zaraz nastąpi omdlenie;
– problemy z zasypianiem oraz jakością snu (np. niewysypianie się, wybudzanie się w nocy);
(Cierpiałkowska & Sęk, 2020).
Za czynniki ryzyka zaburzeń lękowych uogólnionych podaje się takie czynniki środowiskowe, jak niekorzystne zdarzenia w okresie dzieciństwa, a także nadopiekuńczość rodziców. GAD (generalized anxiety disorder) ma również podłoże genetyczne i fizjologiczne, które szacuje się na około 33% (Gałecki i Szulc, 2023). Wynika to często z wrodzonego neurotyzmu oraz predyspozycji do zaburzeń lękowych i depresyjnych.
Często zdarza się, że osoby, które doświadczyły zaburzenia lęku uogólnionego, twierdzą, że zawsze dużo się martwiły i miały pesymistyczne podejście do różnych spraw. W stopniu, gdzie „marwienie się” nie utrudnia życia i funkcjonowania jednostki, traktowane jest jako norma. Zazwyczaj jest to powiązane z wysokim współczynnikiem neurotyczności, traktowanej jako jeden z elementów temperamentu człowieka (czyli, czegoś naturalnie występującego; gdzie dana cecha temperamentu, nawet w wysokim stopniu, nie stanowi formy psychopatologicznej). Problem zaczyna się, gdy przewlekłe zamartwianie się prowadzi do trudności w codziennym funkcjonowaniu oraz skutkuje stanami silnego dyskomfortu (na przykład poprzez wcześniej wymienione objawy psychologiczne i fizyczne). Warto dodać, że pełna remisja zaburzeń lęku uogólnionego zdarza się rzadko, ponieważ powstaje stały schemat w jaki dana osoba myśli. Dlatego też, podstawową formą leczenia jest psychoterapia, polegająca na długoterminowej pracy nad zmianą schematów poznawczych, myślowych. W przypadku zaburzeń lękowych uogólnionych zalecana jest terapia poznawczo-behawioralna, ponieważ pomaga identyfikować i zmieniać negatywne wzorce myślenia oraz uczy skutecznych strategii radzenia sobie z lękiem. Rekomenduje się również terapię psychodynamiczną, która pozwala na głębsze zrozumienie nieuświadomionych przyczyn lęku, wynikających z wcześniejszych doświadczeń i wewnętrznych konfliktów. W połączeniu z psychoterapią często stosuje się także farmakoterapię, w celu uspokojenia objawów fizycznych zaburzeń lękowych (Brudkiewicz, b.d.).
Klasyfikacja i podział zaburzeń lękowych od zawsze był dosyć skomplikowany. Powstawało wiele różnych wersji grup, opisów, interpretacji tego rodzaju zaburzeń. Różne rodzaje zaburzeń (takie jak na przykład zaburzenia obsesyjno kompulsywne, czy zaburzenia dysocjacyjne) były przypisywane do kategorii zaburzeń nerwicowych, razem z lękowymi. Na ten moment w klasyfikacjach stanowią one odrębne kategorie, co nie zmienia faktu, że aktualna grupa zaburzeń lękowych nadal zawiera różnorodne stany. Jednostkami, o których często się słyszy są zaburzenia lękowe z napadami paniki, fobia społeczna, czy też fobie specyficzne, takie jak np. arachnofobia, klaustrofobia, tanatofobia, czy nyktofobia. Wśród zaburzeń lękowych wyróżniona została także jednostka znana pod nazwą uogólnionych zaburzeń lękowych (6B00 w ICD-11). Wyodrębnienie tego rodzaju zaburzeń bywa trudne, gdyż nierzadko ciężko odróżnić, które objawy (na przykład nawracające myśli o charakterze katastroficznym) wynikają z fobii, zaburzeń panicznych czy też właśnie uogólnionych zaburzeń lękowych. Warto dodać, że pomimo iż część objawów różnych zaburzeń lękowych może się pokrywać, diagnozy tych zaburzeń stawia się oddzielnie, co znaczy, że jedna osoba może mieć zdiagnozowane jednocześnie różne zaburzenia lękowe (Cierpiałkowska & Sęk, 2020).
WAŻNE — przeczytaj przed interpretacją objawów
Treści na naszym blogu mają charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastąpią spotkania ze specjalistą ani profesjonalnej diagnozy. Każdy z nas może czasem doświadczać trudnych emocji, lęku, gorszego samopoczucia czy zachowań opisanych w artykułach — i nie oznacza to od razu zaburzenia. Jeśli jednak objawy są uciążliwe, powtarzają się, lub utrudniają codzienne życie — warto porozmawiać ze specjalistą. Psychiatra, psycholog kliniczny, lub psychoterapeuta może pomóc zrozumieć sytuację i zaproponować odpowiednie wsparcie lub leczenie.
Zwrócenie się po pomoc to oznaka troski o swoje zdrowie — nie słabości. Dbaj o siebie.
BIBLIOGRAFIA:
Brudkiewicz, P. (b.d.). Zespół lęku uogólnionego.
Centrum Dobrej Terapii.
Cierpiałkowska, L., & Sęk, H. (2020). Psychologia kliniczna (rozdz. 15).
PWN.
Gałecki, P., & Szulc, A. (2023). Psychiatria: Rozpoznania według ICD-11 (T. 1).
Edra Urban & Partner.
