Czynniki leczące w psychoterapii

W jaki sposób leczy psychoterapia ? Jak działa psychoterapia ? Co leczy w psychoterapii ?

Takie pytanie, czasem połączone z niedowierzaniem w to, że spotkanie i rozmowa z drugim człowiekiem (lub grupą osób) może pomóc w leczeniu cierpienia psychicznego, zadaje wiele osób. Skróconą próbą odpowiedzi na te pytania jest poniższe, skrótowe przedstawienie, niektórych historycznych i aktualnych poglądów na ten temat. Poglądów osób, które od ponad stu lat zajmowały się opracowywaniem teorii i praktykowaniem ich w celu niesienia ulgi w cierpieniu psychicznym człowieka.

Wiedza i teoria, nie jest w stanie zastąpić osobistego doświadczenia leczniczego działania psychoterapii, ale może pozwolić odróżnić psychoterapię -jako metodę leczenia- od rozmów, które odbywamy w życiu codziennym.

Sigmund Freud (klasyczna psychoanaliza) – początek XX wieku.

1. Uświadomienie nieświadomych konfliktów
2. Analiza przeniesienia i przeciwprzeniesienia
3. Interpretacja snów i czynności pomyłkowych
4. Redukcja mechanizmów obronnych
5. Przepracowanie przeszłych doświadczeń
6. Rozwiązanie kompleksu Edypa

Carl Gustav Jung (psychoterapia psychoanalityczna) – początek XX wieku.

1. Indywiduacja – integracja nieświadomości i świadomości
2. Praca z archetypami (np. Cień, Jaźń)
3. Analiza snów i symboli
4. Proces amplifikacji (pogłębianie znaczenia symboli)
5. Równoważenie funkcji psychicznych (myślenie, czucie, intuicja, percepcja)
6. Przepracowanie przeniesienia w kontekście symboliki
7. Rozwijanie świadomości duchowej i osobistego sensu życia

Franz Alexander (psychoterapia psychodynamiczna) – lata 40-te, 50-te XX wieku.

1. Korektywne doświadczenie emocjonalne
2. Świadoma i nieświadoma rola objawów w życiu pacjenta
3. Praca z powtarzającymi się schematami zachowań
4. Rozwiązywanie nieświadomych konfliktów emocjonalnych
5. Zmiana patologicznych mechanizmów obronnych
6. Budowanie zdrowszych relacji interpersonalnych

Carl Rogers (Podejście Humanistyczne) – lata 50-te, 60-te XX wieku.

1. Bezwzględna akceptacja klienta (bezwarunkowa akceptacja pozytywna)
2. Empatyczne rozumienie i aktywne słuchanie
3. Autentyczność i spójność terapeuty
4. Koncentracja na „tu i teraz” (aktualne doświadczenia klienta)
5. Umożliwienie klientowi samorozwoju i samorealizacji
6. Zaakceptowanie siebie takim, jakim się jest
7. Wspieranie autonomii klienta i poczucia sprawczości

Otto Kernberg (psychoterapia psychodynamiczna, skoncentrowana na przeniesieniu) – lata 60-te i 70-te XX wieku.

1. Analiza przeniesienia w leczeniu zaburzeń osobowości
2. Integracja sprzecznych obrazów siebie i innych (rozwiązywanie dychotomii idealizacja-dewaluacja)
3. Rozwijanie zdolności do refleksji i autorefleksji (funkcja mentalizacyjna)
4. Praca nad stabilizacją tożsamości
5. Modyfikowanie patologicznych wzorców relacyjnych
6. Równoważenie emocji i impulsów (kontrola afektów)

Salvador Minuchin (terapia systemowa, rodzin) – lata 60-te, 70-te XX wieku.

1. Zmiana struktury rodziny
2. Przywrócenie elastyczności ról i granic
3. Poprawa komunikacji w systemie rodzinnym
4. Zmiana hierarchii w rodzinie
5. Rozwiązywanie koalicji i trójkątów rodzinnych
6. Zwiększanie autonomii poszczególnych członków rodziny

Aaron Beck (terapia poznawczo-behawioralna, CBT) – lata 60-80-te  XX wieku.

1. Zmiana myślenia (restrukturyzacja poznawcza)
2. Uczenie się nowych umiejętności
3. Eksperymenty behawioralne (testowanie nowych zachowań)
4. Samoobserwacja i monitorowanie myśli
5. Rozpoznawanie i zmiana zniekształceń poznawczych
6. Praca nad schematami myślowymi i przekonaniami kluczowymi
7. Eksponowanie pacjenta na trudne sytuacje w kontrolowanych warunkach (desensytyzacja)

Edward Bordin (1979 rok, praca „The Generalizability of the Psychoanalytic Concept of Working Alliance”)

Edward Bordin był jednym z pierwszych psychoterapeutów, który szeroko zdefiniował przymierze terapeutyczne, jako wspólny cel i współpracę pomiędzy pacjentem a terapeutą. Element, który ma kluczowe znaczenie w efektywności terapii. Przymierze jest procesem dynamicznym, który zmienia się w miarę rozwoju terapii.

Irvin Yalom (psychoterapia egzystencjalna) 

1. Relacja terapeutyczna jako centralny element leczenia. Relacja terapeutyczna to przestrzeń, w której pacjent czuje się zrozumiany, akceptowany i bezpieczny, a terapeuta jest w stanie zaoferować wsparcie, zrozumienie i pomoc w radzeniu sobie z problemami.
2. Uniwersalność problemów (świadomość, że inni mają podobne trudności)
3. Katharsis (emocjonalne uwolnienie i przeżywanie emocji)
4. Samopoznanie i autentyczność w życiu codziennym
5. Konfrontacja z lękiem przed śmiercią, wolnością, izolacją i brakiem sensu
6. Zmiana w schematach interpersonalnych (lepsze funkcjonowanie w relacjach)
7. Praca nad własnym sensem życia i odpowiedzialnością za własne wybory

Viktor Frankl (logoterapia, terapia egzystencjalna)

1. Poszukiwanie sensu życia jako czynnik leczniczy
2. Wolność wyboru niezależnie od okoliczności (koncepcja ostatniej wolności człowieka)
3. Przekraczanie własnych cierpień poprzez znalezienie wyższego celu
4. Zmiana nastawienia wobec nieuniknionego w życiu cierpienia
5. Derefleksja – odwracanie uwagi od obsesyjnych myśli
6. Praca z wartościami jako sposób na przezwyciężanie kryzysów

Człowiek nie jest zdeterminowany przez traumy czy instynkty, lecz ma wolność w nadawaniu sensu swojemu życiu – nawet w ekstremalnych warunkach.

Nancy McWilliams (psychoterapia psychoanalityczna)

1. Relacja terapeutyczna – autentyczna więź między pacjentem a terapeutą, umożliwiająca przeżywanie korektywnych doświadczeń emocjonalnych.
2. Zrozumienie i interpretacja nieświadomych procesów – pomoc w odkrywaniu nieświadomych mechanizmów.
3. Korektywne doświadczenie emocjonalne – przeżywanie emocji w bezpiecznym kontekście terapeutycznym, co wspiera przetwarzanie emocji pacjenta.
4. Praca z mechanizmami obronnymi – rozpoznanie i transformacja patologicznych mechanizmów obronnych na bardziej adaptacyjne.
5. Zdolność do introspekcji i autorefleksji – rozwój zdolności do analizy własnych emocji, myśli i reakcji, co prowadzi do większej autonomii emocjonalnej.

A jak będzie przebiegała terapia konkretnego Pacjenta? to także, często padające pytanie. I nie jest to możliwe do przewidzenia… Bo każdy człowiek jest inny, i to jak będzie przebiegał konkretny proces psychoterapii będzie indywidualną i niepowtarzalną drogą , dostosowaną do potrzeb, możliwości i ograniczeń jakie każdy z nas ludzi posiada. Używając analogii ze świata muzyki, każda terapia to improwizowana symfonia: znamy nuty, znamy akordy, zasady harmonii, znamy instrumenty, znamy znaczenie ciszy, ale ostateczny kształt utworu nie jest możliwy do przewidzenia, bo zależy od indywidualności, wrażliwości i historii każdego z muzyków, którzy osobiście decydują jaka ma powstać melodia i jak długo będzie ona trwała.

„Uważam, że dla każdego pacjenta należy konstruować inny rodzaj terapii, ponieważ każdy z nas ma unikalną historię”

– Irvin Yalom