Te trzy słowa powszechnie pojawiają się w języku potocznym, oraz we wszystkich rodzajach mediów masowych. Pojęcia te są , nierzadko stosowane są (błędnie) jako synonimy. Mimo iż brzmią podobnie i wszystkie trzy związane są z postawą skoncentrowaną na sobie samym, konkretne znaczenie mają jednak odmienne. Tendencje te różnią się także swoimi przyczynami oraz konsekwencjami.
Według definicji ze Słownika Języka Polskiego PWN:
Egocentryk to «osoba oceniająca wszystko z własnego punktu widzenia»;
Egoista to «osoba przedkładająca własny interes nad dobro innych»;
Egotysta to «osoba przesadnie zajmująca się własną osobą, własnymi uczuciami».
Egocentryzm to tendencja do skupiania się na własnych potrzebach i interesach, bez zwracania uwagi na punkt widzenia i potrzeby innych. Osoba egocentryczna poprzez bycie (w jej mniemaniu) w centrum zainteresowania, ma trudności z empatyzowaniem z drugą osobą i popatrzeniem na daną sytuację z jej perspektywy. To, jak sprawa wygląda według innych osób, egocentryka zazwyczaj zwyczajnie nie interesuje. Warto zaznaczyć, że egocentryzm jest zazwyczaj nieświadomym sposobem myślenia i wynika z nierozumienia odmiennych poglądów i potrzeb innych ludzi (Bazylak, 1981).
Ciekawą kwestią jest fakt, iż egocentryzm jest czasami nieunikniony w niektórych sytuacjach w życiu człowieka. Przykładem może być występowanie egocentryzmu dziecięcego, który jest jednym z elementów teorii Jeana Piageta omawianych w psychologii rozwojowej. Polega on na braku umiejętności przyjęcia innego punktu widzenia, niż własny u dzieci w wieku od 2 do nawet 7 lat. Dziecko dopasowuje informacje na temat tego, co poznaje, do własnego sposobu rozumienia rzeczywistości. Przez to nie jest świadome odmienności różnych punktów widzenia, towarzyszy mu także przekonanie, że wszyscy myślą w taki sam sposób jak ono. W wieku przedszkolnym egocentryzm przejawia się we wszystkich formach jego działania, a przykładem tego może być mowa egocentryczna, która oznacza skłonność dzieci do mówienia do samego siebie w obecności innych osób oraz niesłuchania innych. Dziecko nie odczuwa także potrzeby dowodzenia czy wyjaśniania czegokolwiek. W późniejszym okresie rozwoju, podczas dojrzewania, dochodzi do ponownego nasilenia egocentrycznego sposobu myślenia człowieka, gdy zaczyna on bardziej świadomie kreować swój świat i kształtować swoją osobowość. W okresie adolescencji co prawda występuje egocentryzm, natomiast w przeciwieństwie do okresu dziecięcego, jest on skorelowany z otoczeniem i społeczeństwem. Egocentryzm w tym okresie wspiera odnalezienie się człowieka w środowisku społecznym poprzez poznawanie praw, wartości i idei życia społecznego. Egocentryzm naturalnie zanika u ludzi w pełni dojrzałych, a jeśli tak nie jest to może być to objawem pewnych nieprawidłowości (Brzezińska i in., 2016).
Egocentryzm może być także wynikiem pewnych zaburzeń psychicznych. Przykładem mogą być tutaj trudności z dostrzeganiem emocji i myśli innych występujące w zaburzeniach ze spektrum autyzmu. Może przejawiać się także w formie silnego skupienia na własnych emocjach, potrzebach i obawach, zwłaszcza w chwilach kryzysu emocjonalnego (np. u osób funkcjonujących z zespołem stresu pourazowego, schizofrenią, zaburzeniami lękowymi lub zaburzeniem osobowości typu borderline) (Ossowska-Łódź, b.d.).
W dzisiejszych czasach często można spotkać się ze stwierdzeniem, że dobrze jest być w pewnym stopniu egoistą. Odnosi się to zazwyczaj do większego zadbania o siebie i o swoje potrzeby, nie przekładania potrzeb lub opinii innych nad własne, a wręcz przeciwnie, – tak jak to jest w definicji egoizmu – skupianiu się na potrzebach własnych, nawet kosztem potrzeb innych.
W przeciwieństwie do egocentryzmu, egoizm jest nierzadko procesem świadomym. Jest on zazwyczaj środkiem do zadbania o własne korzyści, interesy i potrzeby, jednocześnie cechującym się minimalizacją lub całkowitym pomijaniem, a nawet poświęcaniem dobrostanu innych. Egoizm może mieć różne formy – od umiarkowanej, zdrowej troski o siebie, do skrajnej, destrukcyjnej postawy, w której priorytetem jest tylko własne dobro. Przyczynami skłonności do egoistycznego sposobu myślenia mogą być: wychowanie promujące samodzielność i skupienie na własnych potrzebach, lęk przed brakiem zasobów (emocjonalnych lub materialnych) lub też poczucie braku kontroli nad własnym życiem, co wzmacnia chęć zabezpieczenia własnych interesów oraz prowadzi do samolubnych działań (Ossowska-Łódź, b.d.).
Egotyzm to z kolei skłonność do wyolbrzymiania własnej wartości, umiejętności, czy też zasług. Egotysta często mówi o własnej osobie, zaznacza swoje osiągnięcia oraz ignoruje lub umniejsza wkład innych osób. W odróżnieniu od egoizmu, który dotyczy głównie działań, egotyzm skupia się na wizerunku i autoprezentacji. Egotyzm opiera się na potrzebie ciągłego podkreślania własnej wartości. Jest to sposób na rekompensowanie niskiego poczucia własnej wartości oraz manifestacja wysokiej potrzeby uznania i podziwu ze strony innych. Może to wynikać z braku odpowiednich wzorców w dzieciństwie, co prowadzi do przesadnego skupienia się na własnym „ja” (Vélez, b.d.).
ŹRÓDŁA:
Bazylak, J. (1981). Rola egocentryzmu w rozwoju jednostki.
Studia Philosophiae Christianae, 17(1), 9–19.
Brzezińska, A., Appelt, K., & Ziółkowska, B. (2016). Psychologia rozwoju człowieka.
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Ossowska-Łódź, M. (b.d.). Egoizm i altruizm a typy stosunków społecznych.
Słownik Języka Polskiego PWN. (b.d.). Egocentryk; Egoista; Egotysta.
https://sjp.pwn.pl/
Vélez, M. (b.d.). Egotyzm: co to jest i co oznacza to pojęcie? Poznaj najważniejsze jego aspekty.
Piękno Umysłu.
https://pieknoumyslu.com/egotyzm-co-to-jest-i-co-oznacza-to-pojecie-poznaj-najwazniejsze-jego-aspekty/
