Niewątpliwie higiena snu, czyli dbanie o jedną z podstawowych potrzeb fizjologicznych, jest niezbędnie potrzebna do regeneracji, a co za tym idzie, prawidłowego funkcjonowania mózgu i całego organizmu człowieka. Jednakże, bardzo duża część współczesnego społeczeństwa, w natłoku obowiązków i skupieniu na pracy, nauce, rozrywkach zaniedbuje ją. Znaczne skrócenie czasu snu lub nawet jego brak może wynikać zarówno z naszych wyborów jak i występować niezależne od naszej woli. Długotrwale występujące z pewnością będą objawiać się szeregiem negatywnych skutków (Kalat, 2021).
A przecież w wielu profesjach, w wielu zakładach pracy istnieje system pracy zmianowej, w tym pracy w porze nocnej. Dodatkowo w wielu zawodach takich jak pielęgniarka, ratownik medyczny, kierowca, policjant czy pracownik pomocy drogowej, dana osoba musi przygotować się na pracę w różnych porach dnia i nocy, przy wypadkach i zdarzeniach losowych, co wiąże się z nieregularnymi i zupełnie nieprzewidywalnymi porami snu. Do tego dochodzi z pewnością jeszcze stres, który dodatkowo przyczynia się do negatywnego oddziaływania takiej pracy na nasz organizm (Walker, 2017; Higiena snu, 2023). Podobne problemy można zaobserwować w przypadku nauki w szkołach oraz na uczelniach. Młodzi ludzie już w okresie szkoły średniej (później też na studiach) często mają zbyt mało czasu na odpoczynek oraz naukę. Sam plan zajęć jest zazwyczaj dosyć obszerny, a po powrocie do domu, w czasie teoretycznie wolnym, konieczne jest odrobienie prac domowych oraz samodzielna nauka do kartkówek, sprawdzianów i różnej maści zaliczeń w związku z przeładowanym programem nauczania. To powoduje, że nastolatkowie często rezygnują ze snu na rzecz większej ilości czasu na pochłanianie wiedzy w późnych godzinach wieczornych. Niestety niekoniecznie przekłada się to na faktyczne zapamiętywanie wszystkich potrzebnych informacji i tym samym na oceny, ponieważ jakość pamięci i skupienia jest znacznie niższa, gdy organizm jest zmęczony (Kalat, 2021; Sadowski, 2012). Popularnym sposobem radzenia sobie z takimi problemami jak niewysypianie się i senność w ciągu dnia jest regularne przyjmowanie substancji pobudzających (np. kofeiny, guarany, tauryny) poprzez picie kawy lub napojów energetycznych. Warto zaznaczyć, że tą metodą nie osiągniemy długotrwałego efektu poprawy funkcjonowania i samopoczucia, zadziała to tylko na chwilę i później będziemy musieli ponownie sięgnąć po nasz środek pomocy. Ponadto, częste i długotrwałe praktykowanie takich nawyków jak picie kawy czy napojów energetycznych prawdopodobnie odbije się w późniejszym czasie na naszym zdrowiu (Walker, 2017). Czy naprawdę warto ?
Wiele osób także choruje na bezsenność. O bezsenności mówimy, gdy trudności w zasypianiu, utrzymaniu snu, zbyt wczesne budzenie się lub sen o złej jakości, który nie daje wypoczynku, prowadzą do gorszego samopoczucia lub zaburzają funkcjonowanie w ciągu dnia i występują przez co najmniej jeden miesiąc, trzy razy w tygodniu lub więcej (Bezsenność – rozpoznanie i leczenie, b.d.; Higiena snu, 2023).
Bezsenność jest określana mianem choroby cywilizacyjnej, będącej efektem zbyt szybkiego tempa życia oraz wysokiego, przewlekłego poziomu stresu. Może mieć też związek z depresją, zaburzeniami lękowymi, uzależnieniami czy innymi zaburzeniami psychicznymi i chorobami fizycznymi. Nierzadko w przypadku bezsenności praktykowane jest przyjmowanie leków nasennych, które ułatwiają zasypianie, ale niestety zupełnie nie leczą one przyczyny bezsenności. Mogą także uzależniać, co utrudnia ich odstawienie i powoduje później wzmożone zaburzenia snu. Za lek nieuzależniający, a pomagający w zasypianiu podaje się melatoninę, czyli związek, który występuje naturalnie w naszym organizmie. Melatonina jest szczególnie pomocna w wypadku zaburzeń snu spowodowanych przez zmianę strefy czasowej w związku z podróżowaniem oraz w wypadku następstw pracy zmianowej (Higiena snu, 2023; Bezsenność – rozpoznanie i leczenie, b.d.). Gdy występują takie objawy jak brak snu, niewysypianie się pomimo dużej ilości snu lub ciągłe zmęczenie w ciągu dnia i nie jesteśmy w stanie sobie z tym poradzić, warto jednak skontaktować się ze specjalistą w celu określenia przyczyny zaburzeń snu i pod kątem możliwych problemów zdrowotnych wymagających specjalistycznego leczenia. W leczeniu zaburzeń snu ważne jest, by nie leczyć objawów tylko przyczyny (Higiena snu, 2023).
Co tak właściwie dzieje się z naszym organizmem poprzez brak lub niedobór snu?
Sen stabilizuje nasz organizm w wielu różnych aspektach. Odpowiada między innymi za regulację gospodarki hormonalnej (chociażby wydzielanie hormonu wzrostu, co ma ogromne znaczenie w kwestii dzieci i młodzieży) oraz zapobieganie rozwojowi różnych chorób, w tym nowotworowych (Sadowski, 2012; Kalat, 2021).
Skutki deprywacji (niedoboru) snu:
– ogólne rozdrażnienie
– bóle głowy
– chroniczne zmęczenie
– zmniejszona czujność i dokładność w działaniu
– zaburzone odczuwanie i spowolnione reakcje
– problemy z koncentracją uwagi (po jednej nieprzespanej nocy kierowca funkcjonuje jak osoba mająca we krwi 0.5 do 1 promila alkoholu)
– pogorszona pamięć (oraz zwiększone ryzyko rozwoju białek odpowiedzialnych za powstawanie choroby Alzheimera)
– zaburzenie metabolizmu (często przyrost wagi oraz wzrost ryzyka zachorowania na cukrzycę typu II)
– osłabienie układu odpornościowego (które może prowadzić do rozwoju wielu przewlekłych chorób ze względu na produkowanie mniejszej ilości limfocytów cytotoksycznych odpowiedzialnych za zwalczanie komórek zakażonych wirusami)
– zaburzenia rytmu serca (oraz zwiększone ryzyko chorób serca)
– podwyższenie poziomu ciśnienia krwi (prowadzące do problemów z układem sercowo-naczyniowym takich jak nadciśnienie, ataki serca, czy udary)
(Walker, 2017; Rudzińska-Bar, 2020; Czy brak snu jest szkodliwy, b.d.).
ŹRÓDŁA:
Bezsenność – rozpoznanie i leczenie. (b.d.). Centrum Dobrej Terapii.
Czy brak snu jest szkodliwy? Skutki braku snu. (b.d.). Zdrowy Sen.
https://zdrowysen.info/aktualnosci/78_czy-brak-snu-jest-szkodliwy-skutki-braku-snu
Higiena snu – jak zadbać o zdrowy sen. (2023). Medycyna Praktyczna.
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/bezsennosc/69683,higiena-snu-jak-zadbac-o-zdrowy-sen
Insider Tech. (2017, 26 lipca). What happens to your body and brain if you don’t get sleep [Wideo]. YouTube.
Kalat, J. W. (2021). Biologiczne podstawy psychologii. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Rudzińska-Bar, M. (2020, 15 października). Jaki wpływ ma brak snu na ludzki organizm? [Wideo]. Fundacja Chorób Mózgu. YouTube.
Sadowski, B. (2012). Biologiczne mechanizmy zachowania się ludzi i zwierząt. Wydawnictwo Naukowe PWN.
