Powszechnie wiadomo, że aktywność fizyczna jest człowiekowi niezbędnie potrzebna do prawidłowego funkcjonowania organizmu, zachowania dobrej kondycji, oraz utrzymania prawidłowej masy ciała. Jest zalecana przez specjalistów z różnych dziedzin, przy profilaktyce, leczeniu lub zapobieganiu rozwojowi rozmaitych chorób. Wysiłek fizyczny spełnia jednak kluczową rolę nie tylko w kwestii zdrowia fizycznego, ale także psychicznego.
Poprzez aktywność fizyczną powinniśmy rozumieć odpowiednio wybrane czynności ruchowe angażujące mięśnie szkieletowe, które będą powodować wydatek energetyczny większy niż w stanie spoczynku (Gieroba, 2019; Wpływ aktywności fizycznej na zdrowie psychiczne, 2023). Nie muszą być to wcale wysiłki porównywalne intensywnością do stosowanych przez sportowców, ani spędzanie dużej ilości czasu na bardzo wymagających ćwiczeniach. Przykładami czynności, które byłoby można wdrożyć w swoją codzienność w ramach aktywności ruchowej są: spacery, jazda na rowerze czy rolkach lub ćwiczenia na siłowni albo gimnastyka. Ważne jest to, aby znaleźć zajęcie, które będzie dla nas przyjemne, by być w stanie wykonywać je regularnie. Systematyczność jest warunkiem koniecznym do czerpania korzyści zdrowotnych z takich aktywności. Często mówi się, że dobrym sposobem na codzienną aktywność fizyczną jest przechodzenie około 10 000 kroków dziennie. Można to realizować przykładowo zastępując transport autem, do sklepu czy do miejsca pracy lub nauki, przejściem tego dystansu pieszo. Dodatkowo warto korzystać ze schodów zamiast windy, co zapewnia dodatkowy, krótki ale intensywny wysiłek dla naszego organizmu (Rola aktywności fizycznej, b.d.; Aktywność fizyczna a zdrowie psychiczne, b.d.).
Wielu osobom sport kojarzy się z negatywnymi odczuciami; ze zmęczeniem, bólem mięśni albo nawet z poczuciem braku satysfakcji z wykonanych ćwiczeń. Dotyczyć to może osób z niską samooceną, która będzie wiązać się z poczuciem niespełniania swoich oczekiwań, swojego celu w wykonywanych ćwiczeniach. Wówczas bezzasadnie inne osoby uprawiające aktywność fizyczną mogą być postrzegane jako produktywniejsze, bardziej wytrwałe i konsekwentne w realizacji wyznaczonych zadań. Warto zaznaczyć, że sport może być jednak przyjemny i to niezależnie od naszego początkowego nastawienia, niechęci czy uprzedzeń z nim związanych. Według badań regularny wysiłek fizyczny może przyczynić się do rozładowania negatywnych emocji, samodyscypliny, kształtowania poczucia własnej wartości, zwiększenia pewności siebie i tym samym do ogólnej poprawy nastroju (Wpływ aktywności fizycznej na zdrowie psychiczne, 2023; Domosławska-Żylińska & Pyrżak, 2014).
Podczas wysiłku fizycznego wzrasta tętno, a intensywnie pracujące serce zapewnia dopływ większych ilości tlenu do mózgu. Sprawia to, że mózg dużo lepiej radzi sobie ze stanami lękowymi, depresyjnymi, zmianami nastroju i stresem. Poprzez lepsze dotlenienie krwi i zwiększenie jej przepływu oraz pobudzenie mózgu, co w konsekwencji prowadzi do polepszenia pracy całego układu nerwowego. Ruch przyczynia się do tego, że komórki nerwowe rozmnażają (neurogeneza), udowodniono, że dochodzi do tego w hipokampie, który jest kluczowym obszarem mózgu odpowiedzialnym za zapamiętywanie, regulację emocji . Wysiłek fizyczny będzie więc przyczyniał się do poprawy pamięci, koncentracji oraz zwiększenia zdolności percepcyjnych (Gieroba, 2019; Kazana & Zabłocka, 2023). Poziom stresu obniżany jest podczas ruchu poprzez uwalnianie białka BDNF odpowiedzialnego właśnie za ochronę mózgu przed stresem oraz ochronę i regenerację neuronów pamięciowych (Kazana & Zabłocka, 2023). W trakcie aktywności fizycznej wydzielane są także endorfiny, zwane często hormonem szczęścia oraz inne neuroprzekaźniki odpowiedzialne za dobry nastrój, uczucie euforii i odczuwanie przyjemności, między innymi dopamina i serotonina. Serotonina znana jest powszechnie jako neuroprzekaźnik odpowiadający za nastrój oraz regulujący rytm dobowy. Odgrywa ona ważną rolę w zapewnieniu odpowiedniego rytmu snu i czuwania, serotonina jest przekształcana w melatoninę odpowiedzialną za zasypianie. Niski jej poziom może prowadzić do problemów z bezsennością oraz chronicznym zmęczeniem spowodowanym złym jakościowo snem lub jego niedoborem (Domosławska-Żylińska & Pyrżak, 2014; Wpływ aktywności fizycznej na zdrowie psychiczne, 2023).
Reasumując aktywność fizyczna wpływa pozytywnie na funkcjonowanie fizyczne, jak i psychiczne zarówno w aspekcie emocjonalnym, jak i poznawczym. Warto pamiętać o tym, że aktywność ruchowa, pomimo tego, że powinna być regularna, już niewielka (chociażby pojedynczy spacer lub trening) może wnieść pozytywne skutki dla naszego samopoczucia. Każda taka aktywność jest zalecana przez specjalistów jako forma wsparcia terapii zaburzeń o podłożu psychicznym (między innymi zaburzeń lękowych, nerwicy czy depresji). Także warto wspomnieć, że osoby aktywne są w mniejszym stopniu narażone na występowanie u nich takich zaburzeń (Gieroba, 2019; Rola aktywności fizycznej, b.d.).
ŹRÓDŁA:
Aktywność fizyczna a zdrowie psychiczne – co musisz wiedzieć? (b.d.). Twój Psycholog Online.
https://www.twojpsycholog.online/blog/stres/aktywnosc-fizyczna-a-zdrowie-psychiczne-co-musisz-wiedziec
Domosławska-Żylińska, K., & Pyrżak, B. (2014). Neuroendokrynne i psychospołeczne mechanizmy oddziaływania wysiłku fizycznego na psychikę.
Pediatria i Medycyna Rodzinna, 10(2), 123–130.
https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=obo&AN=102132650&lang=pl&site=ehost-live
Gieroba, B. (2019). Wpływ aktywności fizycznej na zdrowie psychiczne i funkcje poznawcze.
Postępy Nauk Medycznych, 32(7), 456–462.
https://www.monz.pl/pdf-112259-42310?filename=Wplyw%20aktywnosci.pdf
Kazana, W., & Zabłocka, A. (2023). Czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego jako potencjalne narzędzie terapeutyczne w leczeniu schorzeń układu nerwowego.
Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 77(1), 1–12.
https://phmd.pl/api/files/view/1482990.pdf
Rola aktywności fizycznej w utrzymaniu zdrowia i higieny psychicznej. (b.d.). SUPER-ego – Dolnośląskie Centrum Psychiatrii i Psychoterapii.
Wpływ aktywności fizycznej na zdrowie psychiczne. (2023). Uniwersytet SWPS.
https://swps.pl/centrum-prasowe/informacje-prasowe/33771-wplyw-aktywnosci-fizycznej-na-zdrowie-psychiczne
