Myśląc o zjawisku depresji sezonowej, czyli jednego z podtypów depresji, warto najpierw wyjaśnić czym w ogóle jest depresja. Z definicji jest ona zaburzeniem psychicznym, objawiającym się długotrwałym obniżeniem nastroju oraz towarzyszącymi mu innymi trudnościami w funkcjonowaniu człowieka (na przykład: zaburzenia snu, zaburzenia apetytu, obniżenie aktywności). Precyzyjniej określając obniżenie nastroju można wymienić takie objawy jak ciągłe uczucie smutku, przygnębienia, zmniejszona ilość energii oraz niechęć lub brak motywacji do robienia zarówno rzeczy codziennych (tak jak chodzenie do szkoły, do pracy, do sklepu), jak i do aktywności, które zazwyczaj sprawiają nam przyjemność (własne hobby, spotkania ze znajomymi itd.). Temu wszystkiemu często towarzyszy poczucie winy, niska samoocena i trudności w podejmowaniu nawet prostych decyzji, oraz nierzadko brak zdolności do koncentracji na wykonywaniu danej czynności, trudności w zapamiętywaniu, uczeniu się (Rybicka, 2021).
Według kryteriów diagnostycznych jeśli taki stan trwa przez okres dłuższy niż 2 tygodnie mówimy o depresji. U części osób depresja ma charakter nawrotowy, cykliczny, rozumiany jako występowanie epizodu depresyjnego, po którym następuje czas remisji, czyli znormalizowane funkcjonowania, brak objawów i ogólna poprawa samopoczucia, po którym dochodzi w pewnym momencie do nawrotu epizodu (Rybicka, 2021). Objawami depresji o większym nasileniu mogą być myśli i działania autodestrukcyjne oraz myśli samobójcze.
Zaburzenie afektywne sezonowe, określane także jako SAD (z ang. seasonal affective disorder) charakteryzuje się tym, że epizody depresyjne pojawiają się w okresie późnej jesieni lub wczesnej zimy, a ustępują w okresie wiosny i lata (Rybicka, 2021; Śnieżek, 2023). Choć rzadko to się zdarza, może też być na odwrót – epizod depresyjny występować może w okresie wiosny i lata, a remisja podczas jesieni i zimy.
Niestety, przyczyny występowania tego zaburzenia nie zostały jeszcze dokładnie zbadane i jednoznacznie ustalone, ale domniemywa się, że jest ono spowodowane głównie zmniejszoną ilością światła słonecznego docierającego do naszych oczu w okresie jesienno-zimowym. Światło odgrywa ważną rolę w powstaniu impulsu nerwowego, który po dotarciu do podwzgórza umożliwia syntezę odpowiednich hormonów i neuroprzekaźników, trafiających później do różnych struktur mózgowia, m.in. do szyszynki odpowiedzialnej za produkcję melatoniny, która odpowiada za sen. Skutkuje to zmęczeniem i sennością w ciągu dnia. Występująca podczas zachmurzenia, zamglenia oraz wcześnie zapadającego zmroku zmniejszona ekspozycja na światło, ma wpływ także na niedobór witaminy D3, odpowiedzialnej między innymi za stymulowanie aktywności serotoniny, zwanej potocznie „hormonem szczęścia” (Rybicka, 2021; Kukurowska, b.d.).
„Zarówno serotonina, jak i melatonina pomagają utrzymać codzienny rytm organizmu związany z sezonowym cyklem noc–dzień. U osób z depresją sezonową zmiany stężenia serotoniny i melatoniny zakłócają prawidłowy rytm sen–czuwanie. W efekcie osoby z SAD mają trudności w dostosowaniu się do sezonowych zmian długości dnia, co skutkuje zaburzeniami snu, nastroju i zachowania.” – pisze lek. Weronika Rybicka, psychiatra (Rybicka, 2021).
Jak sobie z tym radzić?
Tak jak w przypadku innych zaburzeń oraz chorób psychicznych pomocna będzie psychoterapia. Specjalista doradzi osobie dotkniętej danym problemem jak sobie z nim radzić oraz poleci działania, które będą mogły pomóc poprawić samopoczucie oraz stan psychofizyczny pacjenta. Jeśli to konieczne, można po wcześniejszej konsultacji ze lekarzem specjalistą wdrożyć leczenie farmakologiczne. Dodatkowo, jako środki wspomagające eliminację objawów depresji sezonowej, a nawet do pewnego stopnia zapobiegające jej podaje się także suplementację witaminy D3 (jest dostępna w aptekach bez recepty), B6 oraz kwasu foliowego. Ważna jest również odpowiednia dieta (spożywanie produktów bogatych w kwasy omega-3, takie jak ryby morskie, ciemne pełnoziarniste pieczywo, czy brązowy ryż) oraz stworzenie sobie, w miarę możliwości warunków do wystawiania się na większą ekspozycję słoneczną poprzez spędzanie czasu na dworze w dni słoneczne. Skuteczną i zalecaną często przez lekarzy metodą leczenie SAD jest fototerapia. Do tego celu niezbędne jest jednak wykorzystanie odpowiedniego źródła światła. Używane na co dzień w pomieszczeniach domowych i miejscach pracy sztuczne źródła światła nie zapewniają właściwego natężenia i widma światła. Istotny jest również czas trwania ekspozycji na światło i odległość od lampy do fototerapii. Wybranie najkorzystniejszej formy zapobiegania i leczenia SAD najkorzystniej ustalić z lekarzem. Generalnie przy łagodniejszych objawach może być wystarczające zadbanie o regularne spacery w słoneczne dni i przyjmowanie witaminy D3. Fototerapia ma udowodnioną skuteczność, a przy braku zadowalającego efektu lub przeciwwskazaniach do tych metod może być konieczne włączenie leku przeciwdepresyjnego przez lekarza psychiatrę (Niewińska, b.d.; Rybicka, 2021).
Autor: Julia Sochacka
ŹRÓDŁA:
Apteline. (2023). Depresja sezonowa to nie to samo co jesienny smutek. Jakie są jej objawy?
https://apteline.pl/artykuly/depresja-sezonowa-to-nie-to-samo-co-jesienny-smutek-jakie-sa-jej-objawy
Kukurowska, M. (b.d.). Czym jest depresja sezonowa? Świat Leku.
https://www.swiatleku.pl/article/czym-jest-depresja-sezonowa
Niewińska, K. (b.d.). Depresja sezonowa – co to, jak pomoc? PsychoMedic.
Rybicka, W. (2021). Depresja sezonowa. Medycyna Praktyczna.
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/262727,depresja-sezonowa
Śnieżek, K. (2023). Depresja sezonowa to nie jesienny smutek. Jakie są jej objawy? Apteline.
https://apteline.pl/artykuly/depresja-sezonowa-to-nie-to-samo-co-jesienny-smutek-jakie-sa-jej-objawy
Fotovita. (b.d.). Lampa antydepresyjna i na chandrę.
https://fotovita.pl/
