[ W literaturze diagnostycznej zaburzenia osobowości są podzielone na 3 wiązki: wiązkę A, wiązkę B oraz wiązkę C. Wiązka C zawiera w sobie zaburzenia opierające się na lęku i próbach jego kompensacji (osobowość unikająca, zależna i anankastyczna). W wiązce A zebrane zostały zaburzenia osobowości, które w literaturze są określane często jako charakteryzujące się dziwacznością oraz ekscentrycznością (osobowość schizotypowa, schizoidalna, paranoiczna). Wiązka B charakteryzuje się natomiast impulsywnością, intensywnością emocji oraz skłonnością do lekceważenia konsekwencji podejmowanych działań. Do wiązki B należą takie zaburzenia, jak: osobowość antyspołeczna, narcystyczna, borderline oraz histrioniczna (Cierpiałkowska i Sęk, 2020). Na tej stronie zostały omówione dotychczas wszystkie zaburzenia osobowości z wiązek C i B (z wyjątkiem osobowości histrionicznej), do których lektury serdecznie zapraszamy. ]
Histrioniczne zaburzenie osobowości – obecnie stosowany termin wywodzi się z pojęcia histerii, rozumianej jako stan intensywnego, trudnego do opanowania wzburzenia emocjonalnego, objawiającego się nagłymi wybuchami płaczu, złości, śmiechu czy lęku. Zygmunt Freud uważał, że objawy „nerwicy histerycznej” wynikają z wyparcia – odsunięcia traumatycznych doświadczeń od świadomości i przemieszczenia ich do nieświadomej części psychiki – oraz z ujawniania się ich skutków poprzez różne zachowania i symptomy. Aktualnie funkcjonująca nazwa zaburzenia pochodzi od greckiego słowa „histrio”, oznaczającego „aktora” (Murawiec, 2012; Groth, 2014). W ujęciu psychoanalitycznym u podłoża tego sposobu funkcjonowania leży lęk przed porzuceniem i byciem niezauważonym, a dramatyzowanie staje się nieświadomą strategią radzenia sobie z tym lękiem.
Osoby z tym wzorcem osobowości są uznawane za bardzo barwne emocjonalnie, zmienne w zachowaniu, skupione na swoim stanie psychicznym i fizycznym, zwracające na siebie uwagę, nawet wręcz w teatralny sposób. Oprócz tych cech osobowości histrionicznej można zauważyć także charakterystyki, takie jak łatwe uleganie wpływom innych osób, wrażliwość na krytykę, dyskomfort w sytuacjach nie znajdowania się w centrum uwagi, nadmierne koncentrowanie się na wyglądzie i atrakcyjności fizycznej, a także potrzebę nawiązywania wielu bliskich, intensywnych relacji z innymi, w tempie niewspółmiernym do czasu trwania znajomości (Cierpiałkowska i Sęk, 2020; Millon i Davis, 2005).
Objawy histrionicznego zaburzenia osobowości:
– przesadne, dramatyczne zachowanie;
– potrzeba stałego zwracania na siebie uwagi otoczenia;
– intensywna ekspresja emocji (zarówno pozytywnych jak i negatywnych);
– labilność (chwiejność) oraz płytkość emocjonalna;
– nadmierna reaktywność i wrażliwość;
– sugestywność, podatność na wpływ innych osób;
– egocentryzm;
– lekceważenie potrzeb innych osób;
– potrzeba admiracji i uznania;
– koncentracja na wyglądzie i atrakcyjności fizycznej;
– stosowanie manipulacji dla osiągania osobistych korzyści;
– zawieranie szybko bliskich relacji, ale bez głębszego zaangażowania emocjonalnego;
– traktowanie związków z ludźmi za bliższe i bardziej intymne niż są w rzeczywistości;
– prowokacyjne zachowania nacechowane seksualnie;
– częste wskazywanie na problemy fizyczne (bóle głowy, prognozowanie omdlenia itd.);
– nadwrażliwość na krytykę i dezaprobatę;
– nadmierna gestykulacja oraz teatralność reakcji i zachowania;
– brak tolerancji na frustrację, rozczarowanie i odroczoną gratyfikację
(Trębińska, 2022; Harmonia Poradnia Zdrowia Psychicznego, 2024; Gałecki i Szulc, 2023, Cierpiałkowska i Sęk, 2020; Millon i Davis, 2005).
Występowanie histrionicznego zaburzenia osobowości szacuje się na 2-3% populacji ogólnej. Przyczyny występowania zaburzeń osobowości są zazwyczaj złożone. Łączą w sobie czynniki psychologiczne, biologiczne i genetyczne (np. cechy temperamentalne, większa reaktywność emocjonalna) oraz uwarunkowania społeczne i środowiskowe (np. sposób wychowania). W badaniu przyczynowości osobowości histrionicznej dopatruje się wpływu niekonsekwetnego stylu wychowania, w którym brakuje zainteresowania rodziców dzieckiem. Niedobór uwagi i opieki ze strony rodziców może skutkować nadmierną ekspresją emocjonalną w dążeniu do zaspokojenia swoich potrzeb. Może to także działać w drugą stronę – wzorzec nadmiernej potrzeby uwagi i admiracji ze strony innych może wynikać także z przyzwyczajenia dziecka do tego, iż jest ono często chwalone, a rzadko karane (Mindhealth, b.d.).
Warto zaznaczyć, że nie każda osoba, która jest towarzyska, energiczna, charyzmatyczna i wyraźnie okazująca emocje, jest przykładem osobowości histrionicznej. Można reprezentować taki styl funkcjonowania, ale z mniejszym natężeniem cech, niż ma to miejsce w przypadku zaburzenia osobowości oraz bez wynikających z nich utrudnień w życiu codziennym. Najważniejszą różnicą między histrionicznym, czy też towarzyskim stylem funkcjonowania, a histrionicznym zaburzeniem osobowości jest fakt, iż występujące w nich zachowania, takie jak bycie w centrum uwagi, chęć zaspokojenia potrzeby bycia zauważonym i docenionym, ekspresyjne wyrażanie emocji, nie są warunkiem koniecznym. Osoba reprezentująca taki styl funkcjonowania nie jest uzależniona od komplementów, pochwał, uwagi innych, tak jak ma to miejsce w przypadku zaburzenia. W histrionicznym zaburzeniu osobowości brak zaspokojenia tych potrzeb nierzadko skutkuje wybuchami złości, smutku, zazdrości nieadekwatnymi do faktycznego stanu sytuacji (Trębińska, 2022; Millon i Davis, 2005).
Z histrionicznym zaburzeniem osobowości mogą wiązać się również inne problemy natury psychicznej. Do najczęściej występujących jednostek towarzyszących osobowości histrionicznej należą zaburzenia nastroju (depresja, choroba afektywna dwubiegunowa) oraz zaburzenia lękowe. Nierzadko zdarza się również, że jednemu zaburzeniu osobowości towarzyszą inne – najczęściej z tej samej wiązki (w tym przypadku B: osobowość histrioniczna, narcystyczna, antyspołeczna i borderline). Warto podkreślić, że zdrowie psychiczne człowieka jest swego rodzaju kontinuum, co oznacza, że różne problemy psychiczne i jednostki diagnostyczne mogą się ze sobą łączyć i przenikać. W rzeczywistości trudno jest zawrzeć wszystkie problemy jednostki w diagnozie pojedynczego zaburzenia.
Podstawową i najbardziej efektywną formą leczenia histrionicznych, podobnie jak i innych zaburzeń osobowości jest długoterminowa psychoterapia umożliwiająca trwałą zmianę utrwalonych schematów przeżywania, myślenia i zachowania. Celem terapii jest przede wszystkim zbudowanie bardziej stabilnego i wewnętrznego poczucia własnej wartości (niezależnego od zewnętrznego uznania), nauka autentycznego i stabilnego przeżywania i wyrażania emocji (zamiast dramatyzowania) oraz rozwinięcie głębszej, opartej na wzajemności zdolności do intymności w relacjach (Harmonia Poradnia Zdrowia Psychicznego, 2024). W procesie leczenia pomocne może być także włączenie środków farmakologicznych w przypadku wystąpienia zaburzeń współwystępujących takich, jak depresja, choroba afektywna dwubiegunowa, zaburzenia lękowe, uzależnienia, które mogą skutkować fizycznymi obciążeniami organizmu (spadek energii, problemy ze snem, bóle somatyczne itd.).
WAŻNE — przeczytaj przed interpretacją objawów
Treści na naszym blogu mają charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastąpią spotkania ze specjalistą ani profesjonalnej diagnozy. Każdy z nas może czasem doświadczać trudnych emocji, lęku, gorszego samopoczucia czy zachowań opisanych w artykułach — i nie oznacza to od razu zaburzenia. Jeśli jednak objawy są uciążliwe, powtarzają się, lub utrudniają codzienne życie — warto porozmawiać ze specjalistą. Psychiatra, psycholog kliniczny, lub psychoterapeuta może pomóc zrozumieć sytuację i zaproponować odpowiednie wsparcie lub leczenie.
Zwrócenie się po pomoc to oznaka troski o swoje zdrowie — nie słabości. Dbaj o siebie.
BIBLIOGRAFIA:
Cierpiałkowska, L., & Sęk, H. (2020). Psychologia kliniczna (Rozdział 14: Zaburzenia osobowości). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gałecki, P., & Szulc, A. (2023). Psychiatria: Rozpoznania według ICD-11 (Tom 1). Edra Urban & Partner.
Millon, T., & Davis, R. (2005). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie (wyd. 2; oryg. 2000). Instytut Psychologii Zdrowia.
Groth, J. (2014). Histrioniczne zaburzenie osobowości. Problemy diagnozy klinicznej (198-213).
Murawiec, S. (2012). Osobowość histrioniczna. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/zaburzenia_osobowosci/74826,osobowosc-histrioniczna
Mindhealth, (b.d.). Osobowość histrioniczna: objawy, czy można ją wyleczyć? https://mindhealth.pl/co-leczymy/zaburzenia-osobowosci/osobowosc-histrioniczna
Trębińska, A. (2022). Osobowość histrioniczna – przyczyny, objawy i leczenie histrionicznego zaburzenia osobowości. Poradnik Gemini. https://gemini.pl/poradnik/artykul/osobowosc-histrioniczna-przyczyny-objawy-i-leczenie-histrionicznego-zaburzenia-osobowosci
Harmonia Poradnia Zdrowia Psychicznego, Grupa Luxmed, (2024). Czym charakteryzuje się histrioniczne zaburzenie osobowości? https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/czym-charakteryzuje-sie-histrioniczne-zaburzenie-osobowosci
