Warto na wstępie zaznaczyć, że określenie osobowość borderline nie jest chorobą psychiczną, a właśnie zaburzeniem osobowości. Te dwa pojęcia różnią się przede wszystkim tym, że choroba to stan odbiegający od występującej u danego człowieka normy, pojawiający się w pewnym momencie życia i często możliwy do wyleczenia. Zaburzenie osobowości jest natomiast względnie trwałym, nieprawidłowym, czy też utrudniającym funkcjonowanie jednostki, systemem sposobów działania, odczuwania oraz rozumowania, odbioru rzeczywistości. W kontekście chorób mówimy raczej o jej epizodach, remisjach, nawrotach, natomiast w przypadku zaburzeń osobowości o nasileniu objawów. Terapia zaburzeń osobowości opiera się raczej na wypracowaniu umiejętności pozwalających na poprawienie jakości życia u osób z zaburzeniami, na uczeniu się jak sobie poradzić z utrudnieniami. Wcześniej wspomniana trwałość zaburzeń osobowości, wynika z faktu, że osobowość człowieka określa się jako względnie trwały zbiór cech, których modyfikacja jest dosyć trudna, a można by było powiedzieć, że wręcz niemożliwa… przynajmniej bez odpowiednio intensywnej i dobranej, długoterminowej psychoterapii. W klasyfikacji chorób wg ICD-10 omawiane zaburzenie jest nazwane i sklasyfikowane jako: osobowość chwiejna emocjonalnie, typ borderline (F60.31) (Wieczorek, b.d.).
BPD (borderline personality disorder) charakteryzuje się przede wszystkim chwiejnością emocjonalną, a jednocześnie wyraźnie wzmożoną intensywnością emocji, co skutkuje niestabilnością w relacjach międzyludzkich, zmiennością w ocenie własnej osoby oraz znaczną impulsywnością. Ze względu na te problemy, u osób z zaburzeniem borderline utrzymywać się może wysokie ryzyko myśli i zachowań autodestrukcyjnych (Millon & Davis, 2005).
Dlaczego o osobowości borderline mówi się zazwyczaj, (a śledząc popularne masmedia mogłoby się wydawać, że wręcz jedynie) w kontekście relacji romantycznych? Ponieważ objawy osobowości typu borderline widać najwyraźniej w relacjach interpersonalnych tychże osób; w szczególności w młodym wieku. Stosunkowo ciężko jest osiągnąć wgląd w to, jak wewnętrznie wygląda sposób działania tego zaburzenia i także łatwiej dostrzec nieprawidłowości z perspektywy drugiej osoby (lub porównując swoje funkcjonowanie ze sposobem funkcjonowania innych). Osoby z zaburzeniami osobowości mogą także mieć problem z wyodrębnieniem i zauważeniem, możliwych do zdiagnozowania przez specjalistę, nieprawidłowości w swoim funkcjonowaniu, ponieważ może wydawać się, że „po prostu takie są”. Jak już wcześniej zostało wspomniane, zaburzenia osobowości składają się z cech względnie stałych w perspektywie danego okresu życia, przez co mogą nie zostać zinterpretowane jako nieprawidłowości w kontekście klinicznym.
Jednak głównym powodem, dlaczego tematykę borderline omawia się zazwyczaj w kontekście relacji interpersonalnych, jest intensywność i chwiejność emocjonalna osób z pogranicza oraz ich lęk przed „zespoleniem się” z drugą osobą, występujący jednocześnie z lękiem przed odrzuceniem. Osoby z zaburzeniem osobowości typu borderline mają problem także z niestabilnością oceny swojej osoby, a także innych ludzi. Stale oscylują między idealizacją i dewaluacją partnera (a także siebie), objawiającymi się ambiwalencją wobec niego, czyli naprzemiennym odczuwaniem i wyrażaniem silnej miłości oraz nienawiści względem drugiej osoby. Z tego też względu osoby z borderline mają trudności w tworzeniu stałych relacji i związków. Wynika to jednocześnie z ich subiektywnych, chaotycznych uczuć, ale także z niezrozumienia mechanizmów ich działania przez inne osoby, które zazwyczaj czują się przytłoczone będąc w relacji z osobą z zaburzeniem borderline, co bardzo często prowadzi do rozpadu związku. Za jeden z objawów borderline podaje się na przykład właśnie częste wchodzenie w nowe i burzliwe relacje. Początkowo są one przepełnione bardzo intensywnymi, pozytywnymi emocjami, ale w późniejszym czasie do władzy dochodzą lęki i negatywne emocje zakorzenione w umyśle osoby cierpiącej z powodu BPD, które prowadzą do wcześniej wspomnianej dewaluacji partnera, i co za tym idzie silnej frustracji. Nie oznacza to jednak, że osobami z tym zaburzeniem osobowości nie jest możliwe nawiązanie satysfakcjonujących związków . Przy nauce odpowiedniego radzenia sobie ze swoimi emocjami i reakcjami, oraz przy treningu wzajemnego zrozumienia i okazywania empatii, jednostki z zaburzeniem osobowości typu borderline mogą stworzyć trwałe relacje (Rybicka, b.d.).
W literaturze popadanie od skrajności w skrajność względem partnerów w relacjach interpersonalnych osób z borderline, nosi nazwę braku stałości obiektu. Powodu tego problemu dopatruje się w schematach relacji z opiekunami na wcześniejszych etapach życia. Ambiwalencja względem innych osób w bliskich relacjach może być spowodowana niezaspokajaniem potrzeb z powodu niedostatecznej wrażliwości opiekunów. To skutkuje rozszczepieniem między separacją od obiektu przywiązania a poczuciem bliskości i miłości. W sytuacji napięcia negatywny obraz osoby, z którą jest się w relacji całkowicie przysłania jej dobry obraz (i na odwrót) (Gulla, 2020).
Nieumiejętność opanowania impulsów u osób z zaburzeniem typu borderline prowadzi często do ryzykownych działań a także uzależnień od substancji psychoaktywnych i innych sposobów na rozładowanie napięcia, takich jak objadanie się czy zachowania agresywne lub autodestrukcyjne (samookaleczanie, próby i myśli samobójcze). Takie objawy powinny bezwzględnie skłonić do podjęcia diagnozy i specjalistycznego leczenia. Osobom z BPD mogą towarzyszyć także przejściowo urojenia, czyli nieprawdziwe przekonania na temat rzeczywistości, skutkujące lękiem i niepokojem, które nawet pomimo zapewniania o ich nierealności ze strony innych osób, nadal nie są krytycznie weryfikowane. Urojenia mogą dotyczyć na przykład silnego przekonania, że ktoś taką osobę zdradza lub chce jej wyrządzić krzywdę (Wieczorek, b.d.).
Osoby z zaburzeniem osobowości typu borderline często mają trudności z długotrwałym utrzymaniem zatrudnienia. Choć na początku mogą sprawiać dobre wrażenie, ich specyficzne problemy prowadzą do częstych zmian miejsca pracy (Millon & Davis, 2005).
Warto dodać, że warunkiem podjęcia diagnozy zaburzenia osobowości typu borderline jest ukończenie 18 lat. Dlaczego?
Pomimo, że pierwsze objawy zaburzenia osobowości typu borderline często pojawiają się już w okresie nastoletnim lub dziecięcym, diagnozę tego zaburzenia podejmuje się zazwyczaj we wczesnej dorosłości. Osobowość człowieka, czyli obszar, którego dotyka to zaburzenie, kształtuje się najintensywniej między 2 a 16 rokiem życia. Później, we wczesnej dorosłości oczywiście także dochodzi do zmian, natomiast nie są one są tak znaczące, by doprowadzić do diametralnej przemiany ukształtowanej wcześniej osobowości. Przyjmuje się umownie, że w wieku 18 lat nasza osobowość jest już ostatecznie ukształtowana. W tym okresie, jeśli wcześniej istniejące objawy utrzymują się, to diagnoza może być znacznie bardziej precyzyjna (Rybicka, b.d.).
Cechy osób z zaburzeniem osobowości z pogranicza utrudniają prawidłowe przystosowanie się oraz prowadzą do utrudnień w funkcjonowaniu w społecznych i zawodowych obszarach życia. Mimo, że zaburzenia osobowości traktuje się jako zbiór cech względnie stałych i niemożliwych do zmiany, wskazane jest (w zależności od potrzeb) skorzystanie z pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej oraz psychiatrycznej (pod kątem włączenia ewentualnego leczenia farmakologicznego). W przypadku zaburzenia osobowości typu borderline zaleca się jednak stosowanie farmakologii wraz z jednoczesnym uczestniczeniem w terapii ponieważ przyjmowanie leków nie rozwiązuje przyczyny problemu i nie modyfikuje stałego sposobu funkcjonowania jednostki, jedynie łagodzi objawy. W przypadku osobowości z pogranicza leczenie farmakologiczne ma często na celu działania doraźne, w celu zmniejszenia nasilenia objawów takich jak lęk, stany depresyjne, czy gwałtowne zmian nastroju. Jeśli chodzi o rodzaj proponowanej psychoterapii to najlepszą opcją według obecnych badań jest terapia w nurcie psychodynamicznym/psychoanalitycznym lub nowoczesna metoda terapii behawioralno-poznawczej, tzw. terapia schematów. Bardzo ważna w wypadku terapii psychodynamicznej jest odpowiednia częstotliwość sesji, zwykle dwie tygodniowo, w odróżnieniu od np. zaburzeń lękowych, gdzie zwykle praktykuje się sesje raz w tygodniu (Wieczorek, b.d.).
Bibliografia:
Gulla, B. (2020). Gniew, agresja i przemoc w wybranych zaburzeniach psychopatologicznych.
Biblioteka Jagiellońska.
Millon, T., & Davis, R. (2005). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie (wyd. 2; oryg. 2000).
Instytut Psychologii Zdrowia.
Rybicka, W. (b.d.). Zaburzenie osobowości typu borderline – kiedy należy zgłosić się po pomoc?
Medycyna Praktyczna.
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/zaburzenia_osobowosci/257796,zaburzenie-osobowosci-typu-borderline-kiedy-nalezy-zglosic-sie-po-pomoc
Wieczorek, A. (b.d.). Osobowość borderline – informacje ogólne.
Medycyna Praktyczna.
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/zaburzenia_osobowosci/74280,osobowosc-borderline-informacje-ogolne
